جهت درک بهتر مفاهیم کشاورزی ارگانیک باید اصول کشاورزی ارگانیک و شیوه انجام آن به طور صحیح و علمی بیان گردد. این اصول شامل اهداف اصلی و هشدارهایی است که ضمن تولید مواد غذایی با کیفیت بالا همواره روشهای سازگار با محیط زیست را مد نظر قرار میدهند. اصول کشاورزی ارگانیک با تکامل جنبش ارگانیک تغییرات زیادی را تجریه کرده است. هم اکنون هماهنگی بیشتر کشاورزی ارگانیک با جنبش های گسترده زیست محیطی و فعالیتهای آنها، منجر به ایجاد اصول کشاورزی ارگانیک با تمرکز بیشتر بر حفظ محیط زیست نسبت به نیمه اول قرن بیستم شده است. اصول کشاورزی ارگانیک طی 30 سال گذشته به صورت صریح بیان شده است و کشاورزان در گذشته به صورت رسمی به این اصول عملاً دسترسی نداشتند. مهمترین اصول کشاورزی ارگانیک به شرح زیر است:

  • مزرعه به عنوان یک موجود زنده در نظر گرفته میشود که در واقع شامل یک سیستم بسته و جریان مواد غذایی با در نظر گرفتن جوابگو بودن نیازهای سیستم و سازگاری با محیط زیست است.
  • باروری خاک به معنای زنده بودن خاک است که توانایی تأثیر و انتقال سلامت از طریق زنجیره های غذایی به گیاهان و حیوانات و انسانها را دارد.
  • ارتباطات حاکم بر اجزای مختلف کشاورزی ارگانیک در نهایت یک سیستم کامل و پویا را تشکیل میدهد.
  • استفاده و کاربرد اصول علمی با در نظر گرفتن امکان بررسی مجدد و توسعه آنها در کشاورزی ارگانیک ضرورت دارد.

 

جنبش ارگانیک تلاش میکند تا همگان با استدلال های ارگانیک در حوزه های مختلف سیاسی و اجتماعی و اقتصادی آشنا شده و آنها را به رسمیت بشناسند. بر همین اساس IFOAM به عنوان اصلی ترین سازمان ارگانیک در دنیا اقدام به تعریف اصول کشاورزی ارگانیک نموده است. برخی از اصول کشاورزی ارگانیک که توسط IFOAM در سال 1980 ارائه شد شامل موارد زیر است:

  • اقدامات و تامین نهاده ها در یک سیستم بسته و با توجه به منابع محلی صورت گیرد.
  • حفظ باروری خاک در بلند مدت اهمیت زیادی دارد.
  • برای جلوگیری از بروز انواع آلودگی از تکنیک های خاص کشاورزی استفاده شود.
  • تولید مواد غذایی با کیفیت بالا و به مقدار کافی مورد توجه قرار گیرد.
  • کاهش استفاده از انرژی های فسیلی در کشاورزی و به حداقل رساندن آنها اهمیت دارد.
  • شرایط زندگی حیوانات باید مطابق با نیازهای فیزیولوژیک آنها و اصول انسانی باشد.
  • تولیدکنندگان کشاورزی باید بتوانند از طریق کار خود درآمد قابل قبولی کسب نمایند.

 

اصول کشاورزی ارگانیک در قالب استانداردهای سیستم تضمین شده ارگانیک توسط IFOAM منتشر شده است. این اصول به عنوان مقدمه ای جهت استاندارد سازی و روشن ساختن اهداف کشاورزی ارگانیک مورد استفاده قرار میگیرند. اصول کشاورزی ارگانیک به عنوان اهداف بنیادین کشاورزی ارگانیک بارها اصلاح و ویرایش شده و مورد بررسی و تصمیم گیری مجدد قرار گرفته و انتشار یافته اند. اهداف اصلی کشاورزی ارگانیک که توسط IFOAM منتشر شدند شامل موارد زیر هستند:

  • تولید مقادیر کافی از مواد غذایی و محصولات کشاورزی با کیفیت بالا
  • تطابق و سازگاری اقدامات انجام شده در سیستم تولید کشاورزی ارگانیک با چرخه های طبیعی و سیستم های طبیعی خاک و گیاهان و حیوانات
  • آگاهی از گستره اثرات اجتماعی و زیست محیطی تولید محصولات ارگانیک و فرایندهای جانبی آنها
  • حفظ و افزایش باروری بلند مدت و فعالیت های بیولوژیکی خاک با استفاده از روش های متنوع بیولوژیکی و مکانیکی و حتی فرهنگی محلی با تکیه بر کنترل ورودی های مزرعه
  • حفظ و افزایش تنوع زیستی زراعی و طبیعی در مزرعه و محیط پیرامون آن با استفاده از سیستم های پایدار تولید و حفاظت از گیاه و حیات وحش
  • حفظ و افزایش تنوع ژنتیکی از طریق توجه به مدیریت منابع ژنتیکی مزرعه و محیط پیرامون
  • ترویج استفاده صحیح از آب و حفاظت از منابع آبی
  • استفاده از منابع تجدیدپذیر در سیستم های تولید و فراوری و جلوگیری از ایجاد آلودگی تا حد ممکن
  • ترویج و گسترش تولید و توزیع محصولات به صورت محلی و منطقه ای
  • برقراری تعادل هماهنگ بین تولید محصول کشاورزی و دامداری
  • فراهم نمودن شرایط مناسب زندگی برای حیوانات جهت بیان جنبه های اصلی رفتار ذاتی آنها
  • استفاده از مواد قابل بازیافت در بسته بندی ها
  • ایجاد محیط کاری ایمن و سالم برای کلیه کسانی که در زمینه کشاورزی ارگانیک و فراوری محصولات ارگانیک فعالیت دارند
  • ایجاد زنجیره تولید و فراوری و توزیع با در نظر گرفتن روابط اجتماعی و زیست محیطی
  • شناسایی و حفاظت از دانش بومی و سیستم های کشاورزی سنتی

 

در دهه 1990 دولت ایالات متحده آمریکا همزمان با تصویب قوانینی جهت کنترل روند تولید و فروش محصولات ارگانیک فهرستی از اصول کشاورزی ارگانیک را به همراه توصیه هایی در این زمینه منتشر کرد. مرکز تحقیقات کشاورزی دانمارک – DARCOF – نیز مباحثی را در سطح ملی پیرامون اصول کشاورزی ارگانیک جهت برنامه ریزی اقدامات تحقیقاتی و پژوهشی مطرح نمود.

در سال 2002 با تصمیم مجمع عمومی سازمان ملل متحد یک کمیته برای بازنویسی اصول کشاورزی ارگانیک تشکیل گردید. این اصول از نظر مفهوم و کارکرد به ساختار اولیه اصول کشاورزی ارگانیک که در سال 1980 منتشر شده بود، نزدیک بوده و شامل 4 اصل زیر هستند:

  • اصل سلامت : کشاورزی ارگانیک باید سلامت خاک و گیاه و حیوانات و انسان را حفظ و تقویت نماید.
  • اصل اكولوژيك : کلیه فعالیت ها و اقدامات در کشاورزی ارگانیک بر اساس سیستم های زیست محیطی و چرخه های طبیعی زیستی صورت پذیرد و این چرخه ها را حفظ و تقویت کند.
  • اصل عدالت : کشاورزی ارگانیک باید براساس روابطی بنا شود که با توجه به محیط زیست و فرصتهای زندگی عادلانه باشد.
  • اصل مراقبت : کشاورزی ارگانیک باید بر اساس روش های مسئولانه برای حفاظت از سلامت و رفاه نسل فعلی و آینده و محیط زیست مدیریت شود.

 

اصل سلامت

چشم انداز اصل سلامت بسیار جامع است و سلامت را بیش از حالت عدم بیماری و شامل مکانیزم های خود تنظیمی و بازسازی و تعادل در نظر میگیرد. اصل سلامت کل حوزه کشاورزی ارگانیک و کلیه موارد مرتبط با آن از جمله بخش های خاکی و گیاهی و دامی و انسانی را پوشش میدهد. این اصل، کشاورزی ارگانیک را به مسائلی که نگرانی بنیانگذاران جنبش ارگانیک در دهه های 1920 تا 1940 پیرامون سلامت انسان مطرح میکردند، پیوند میدهد. “خاک سالم، گیاه سالم، افراد سالم” شعار بسیاری از سازمان های ارگانیک مانند انجمن خاک انگلستان و انجمن خاک و بهداشت و موسسه رودال ایالات متحده آمریکا است. این اصل با تکیه بر جدایی ناپذیر بودن سلامت انسان به عنوان جزئی از سیستم های طبیعی بنا نهاده شده است و بیانگر وابستگی انکارناپذیر سلامت جامعه به سیستم تغذیه ای است. بر اساس اصل سلامت زمانی که این روند آسیب میبیند در نهایت برای کل بشریت آسیب بوجود خواهد آمد. باید به این نکته نیز توجه نمود که خدمات سرمایه های طبیعی مانند گیاهانی که اکسیژن را تأمین میکنند، ارزش بسیار بالاتری نسبت به میزان تولید ناخالص در سطح ملی و جهانی دارند و در نظر گرفتن این موضوع وابستگی بشر به این خدمات را برجسته تر میکند.

 

اصل اكولوژيك

اصل اكولوژيك بیان گسترده تری از اصول کشاورزی ارگانیک مطرح شده در دهه 1980 است. طبق این اصل كشاورزان در يك سيستم بسته و با تکیه بر منابع داخلی فعالیت دارند و جذب و کاربرد این منابع نسبت به منابع خارجی در اولیت قرار دارد. دید کلی کشاورزی ارگانیک این است که کشاورزی باید همانند سیستم های زیست محیطی طبیعی عمل نماید زیرا سیستم های زیست محیطی خود نگهدار و خود محور هستند. برای مثال اکثر مواد غذایی گیاهی به طور مداوم در چرخه های اکوسیستم گردش دارند و سیستم به صورت پیش فرض با توجه به جمعیت های گیاهی و جانوری و بازخورد های مثبت و منفی چرخه ها مرتباً تنظیم میشود. بر اساس اصل اکولوژیک مزرعه باید در یک سیستم بسته مواد غذایی فعالیت داشته باشد و از کاربرد سوختهای فسیلی نیز اجتناب نماید. نمونه ای از سیستم های کشاورزی خود نگهدار و خود تنظیم شامل جمعیتی از گیاهانی است که کنترل بیولوژیکی و فرایندهایی که از منابع طبیعی مشتق شده اند، جمعیت آفات را در آن اجتماع گیاهی کنترل مینماید.

 

اصل عدالت

اصل عدالت مربوط به روابط میان گروه های مختلف افراد فعال در کشاورزی از جمله مالکان زمین و کارگران و مصرف کنندگان و حصول اطمینان از رفتار انسانی با حیوانات است. با وجود آنکه کشاورزی ارگانیک همیشه دارای ابعاد برابری اجتماعی بوده و بر آن تأکید داشته، این اصل در دهه های 1980 و 1990 کمترین اهمیت را دارا بوده است. اصل عدالت به این مفهوم است که کارگران نباید مورد سوء استفاده قرار گیرند و باید برای کار و فعالیت آنان دستمزد منصفانه و عادلانه پرداخت شود که به آنها اجازه میدهد به نحو شایسته زندگی کنند. همچنین کشاورزان با قیمت منصفانه محصول را به بازار ارائه دهند و مصرف کنندگان نیز برای دریافت محصول با کیفیت قیمت معقول و عادلانه ای پرداخت نمایند. اصل عدالت بیانگر حصول اطمینان از روابط منصفانه در تجارت یا به عبارت دیگر تجارت منصفانه است که جنبش های ارگانیک اقدامات زیادی را جهت فراگیری آن انجام داده اند. اصل عدالت فراتر از حال حاضر بوده و شامل نسل های آینده نیز میشود و بر این باور استوار است که فعالیت های نسل فعلی نباید برای نسل های آینده زیان آور باشد. در مورد دام ها این اصل تولیدکنندگان را نسبت به جانوران متعهد میسازد که در صورت وقوع بیماری، حیوانات را در چارچوب اخلاق انسانی درمان نمایند. این مسئله کمی پیچیده و بحث برانگیز است زیرا دیدگاه های مردم در مورد درمان حیوانات در فرهنگ های مختلف به طور قابل توجهی متفاوت است. در نتیجه، مباحث جنبش ارگانیک در مورد حقوق حیوانات و رفتار انسانی و اخلاقی با حیوانات در سیستم های ارگانیک به صورت پیوسته ادامه دارد. تمرکز این مباحث بر حصول اطمینان از سلامت دام ها و فراهم شدن شرایط زندگی منطبق با فیزیولوژی و رفتار طبیعی آنها و کاهش استرس و درد است. لازم به ذکر است که رعایت این موارد جهت اخذ گواهی استاندارد پرورش دام ضروری است.

 

اصل مراقبت

اصل مراقبت شامل فرایندهای پیشگیری است. همواره اقدامات احتیاطی لازم هنگامی که فعالیتی به عنوان یک تهدید جهت آسیب به سلامت انسان یا محیط زیست محسوب میشود، صورت میگیرد. اصل مراقبت، منطق مدیریت ریسک و تجزیه و تحلیل سود و هزینه را تغییر میدهد. این اصل تضمین میکند کشاورزان ارگانیک از فناوری های جدید بدون داشتن درک جامع و کامل از عوارض آنها استفاده نکنند و همچنین اقدامات لازم برای جلوگیری از آسیب احتمالی این فناوری ها به محیط زیست را مد نظر قرار دهند. این رویکرد مهمترین دلیل برای جنبش ارگانیک جهت ممنوعیت استفاده از موجودات اصلاح شده ژنتیکی است. زیرا از نظر فعالین جنبش ارگانیک این تکنولوژی دارای پتانسیل بالایی برای تولید اثرات منفی غیرمنتظره و پیشبینی نشده است و هزینه استفاده از این تکنولوژی را افراد دیگر و مصرف کنندگان نهایی پرداخت میکنند. در حال حاضر بر اساس استانداردهای موجود در فعالیتهای ارگانیک مجاز به استفاده از موجودات تغییر یافته ژنتیکی – GMO – نیستیم زیرا ارزیابی فناوری های جدید به علت پوشش گسترده مباحث مرتبط با آنها، دشوار است. با اینحال اصول کشاورزی ارگانیک دامنه ای از تکنولوژی های جدید را تائید میکند. اصل مراقبت برای نسل های آینده و محیط زیست فارغ از اصول مدیریت ریسک و تجزیه و تحلیل سود و هزینه اهمیت ویژه ای قائل است.

اشتراک گذاری

 استفاده از محتوای سایت با ذکر منبع و لینک فعال به سایت بلامانع است

راه های ارتباطی